در ایده آل ترین حالت، کاربر با پر کردن فرم تحت وب و در اختیار گذاشتن اطلاعات لازم کار خود را با موفقیت به پایان میرساند!

اما اغلب کاربران دچار اشتباهاتی هم می شوند و اینجاست که اعتبارسنجی اطلاعات نقش مهمی بازی می کند. هدف از اعتبارسنجی حصول اطمینان از کامل بودن اطلاعات در قالب معین است. در این مقاله قصد داریم تا شما را با روش های اعتبار سنجی، خطاها و ... آشنا کنیم.

روش های اعتبارسنجی

اطلاعات ورودی توسط کاربر می تواند بر روی سرور و یا مرورگر (Browser) خود کاربر مورد بررسی قرار گیرد، در اینجا با بیان مزایا و نواقص هر یک از این دو روش به مقایسه آنها و انتخاب بهترین روش میپردازیم.

اعتبارسنجی توسط سرور (Server-Side)

در این روش اطلاعات وارد شده توسط کاربر به سرور ارسال می شود و پس از اعتبارسنجی به کاربر نمایش داده می شود، می توان برای نمایش بازخورد (Feedback) صفحه حاوی فرم از نو بارگذاری (Refresh) شود. این روش، روشی مطمئن است زیرا اطلاعات مورد بررسی قرار می گیرد حتی اگر مرورگر توانایی خواندن اسکریپت ها (Scripts) را نداشته باشد؛ همچنین اطلاعات به راحتی نمی توانند مورد تخریب قرار گیرند.

از سوی دیگر، کاربر تا زمانیکه اطلاعات را کامل و فرم را تایید (Submit) نکند هیچ بازخوردی دریافت نمی کند که اکثرا ممکن است این بازخورد از سوی سرور کند باشد؛  بجز حالتی که برای تعامل میان کاربر و سرور از ایِجکس(Ajax)  (بخوانید: اِیْ‌جکس) استفاده شود.

ایِجکس می تواند با برقراری ارتباط سریع با سرور فورا کاربر را از بازخورد با خبر کند که از نمونه های آن می توان به "بررسی آزاد بودن نام کاربری" که در اکثر سایتها مورد استفاده قرار می گیرد اشاره کرد.



"این نمودار به خوبی تمایز میان این دو روش را نشان میدهد."

اعتبارسنجی توسط سرویس گیرنده (Client-Side)

این روش به اندازه کافی تضمینی برای رضایت کاربر در حین استفاده است؛ برای این که تجربه بهتری برای کاربر به ارمغان بیاورید ممکن است این روش را انتخاب کنید زیرا با این روش در عین اعتبارسنجی اطلاعات و پاسخگویی به کاربر یک جلوه بصری غنی نیز برای وی به تصویر می کشید که مطمئنا باعث رضایت وی خواهد شد. این نوع اعتبارسنجی با استفاده از زبانهای اسکریپتی مانند جاوا اسکریپت (JavaScript) انجام می شود.

در این روش تا زمانیکه اطلاعات لازم تکمیل و در چهارچوب تعریف شده توسط طراح بوسیله جاوا اسکریپت قرار نگیرد، ثبت و یا ارسال نمی شود، البته کاربر نیز فورا بازخورد خطا را در صفحه مشاهده میکند.

اما اشکال اصلی این روش این است که اگر کاربر جاوا اسکریپت را در مرورگر خود خاموش کند می تواند به راحتی اعتبارسنجی اطلاعات را دور بزند! این مشکل، توجیهی برای بررسی روشی دیگر است، که همانا کنار هم قرار دادن این دو روش و خلق مسیری کارآمد است.

پس با ترکیب این دو روش می توان به نتیجه دلخواه: پاسخ سرعت،  افزایش ایمنی اعتبارسنجی و خلق جلوه ای کاربر پسند دست یافت.



"این نمونه به خوبی نمایانگر ترکیب اعتبارسنجی توسط سرور و سرویس گیرنده است که واکنشی فوری نشان میدهد."

انواع اعتبارسنجی

انواع مختلفی از اعتبارسنجی وجود دارد مانند: کادرهای اجباری، قالب بندی صحیح، کادر تایید و ... .

اطلاعات لازم

بدیهی است که اولین قدم برای اعتبارسنجی بررسی کادرهایی است که اطلاعات آنها ضروری است –بدون تکمیل آنها فرم ناقص است و قابل ثبت یا ارسال نیست-  به این ترتیب، کاربر اطلاعات را وارد کرده و در صورت وجود حتی یک خطا با بازخورد آن خطا مواجه خواهد شد؛ این کادرها باید به وضوح برای کاربر مشخص شود.



"کادرهای اجباری در این فرم به خوبی با نوشتن متن کمکی نشان داده شده است."



یکی از راههای رایج برای نشان دادن کادرهای اجباری قرار دادن علامت ستاره (*) در اول این کادرهاست؛ اما، ممکن است یک کاربر مبتدی متوجه منظور طراح از این ستاره نشود که توصیه می شود برای رفع ابهام در ابتدای اینگونه فرم ها منظور از ستاره ذکر شود.

برای جلوگیری از اشتباه در قالب بندی اطلاعات مثل نوشتن تاریخ نیز توصیه می شود از نوشتن یک متن کمکی به عنوان نمونه در زیر کادر مورد نظر استفاده شود.



منابع

Validating Forms by Janko Jovanovic, 2009 in How-To.

-          WikiPedia for explaining some words.

-          CIW courses: Web Developer Functions



امید است با انتشار این مقاله کمکی به درک بهتر از عملکرد اینگونه فرم ها برای استاندار سازی آنها و بهبود آنها در وب سایت ها شده باشد.